MENU
Hij kijkt naar buiten alsof daar geen grijze lucht en natte wijngaarden liggen, maar zojuist een cadeau uit de hemel is gevallen. Na een extreem droog seizoen konden de wijngaarden dit water namelijk heel goed gebruiken.
“In vineyards, in winemaking, it’s all about cycles. Just like life: death, rebirth.”
En omdat wij door die regen voorlopig niet naar de druiven kunnen, haalt Nacho de druiven gewoon naar binnen.
Voor ons staat een bak met trossen die als een van de laatste nog in de wijngaard hangen. Ze blijven daar nog ongeveer een maand, misschien iets langer, vertelt hij. Steeds meer water verdwijnt uit de druif, de suikers concentreren zich en uiteindelijk zijn ze bestemd voor een late harvest dessertwijn.
We proeven. Zoet.
En we zijn nog geen kwartier binnen of de eerste les van deze reis is eigenlijk al binnen: achter die herkenbare gele Campo Viejo etiketten zit een wijnbedrijf dat vele malen groter, technischer en tegelijkertijd experimenteler is dan je vanaf het Albert Heijn schap zou vermoeden.
Om Campo Viejo te begrijpen, moeten we eerst even uitzoomen.
Nacho wijst Rioja aan als een langgerekte wijnregio langs de Ebro, grofweg van Haro tot Alfaro. En dan volgt meteen een belangrijk onderscheid. La Rioja is de politieke regio. Rioja, zonder ‘La’, is het wijngebied en dat trekt zich weinig aan van bestuurlijke grenzen.
Het wijngebied loopt door La Rioja, Navarra en Baskenland en raakt volgens Nacho zelfs nog een klein stukje Burgos.
In totaal gaat het om ongeveer 66.000 hectare wijngaard. Campo Viejo haalt druiven van iets meer dan 6.000 hectare daarvan. Volgens Nacho vertegenwoordigt het bedrijf daarmee ongeveer tien procent van de productie van Rioja. Dat is gigantisch. En dan volgt een getal dat misschien nog meer zegt over de schaal waarop hier gewerkt wordt: 5.400 percelen. Geen 5.400 hectare. Geen 5.400 rijen wijnstokken. 5.400 afzonderlijke plots waar druiven vandaan komen. Campo Viejo werkt daarvoor met meer dan duizend druiventelers in Rioja. En ieder van die percelen wordt afzonderlijk gevolgd.
Van ieder perceel wordt informatie digitaal bijgehouden en volgens hem minstens vier keer per jaar bijgewerkt. Wie is de eigenaar? Wat groeit er tussen de rijen? Wat groeit er tussen de planten? Hoeveel wijnstokken staan er per hectare? Waar moet een monster worden genomen? En dat laatste kan behoorlijk specifiek worden. Derde rij. Vierde plant. Ook worden vallen gebruikt om insecten in kaart te brengen. De wijngaard die wij vanwege de regen nauwelijks kunnen betreden, blijkt digitaal bijna tot op de individuele wijnstok uit elkaar te zijn getrokken.
En nog voordat de druiven bij de winery aankomen, zijn de verschillende percelen al op kwaliteit ingedeeld en krijgen ze een beoogde bestemming. Druiven van een bepaald perceel kunnen bijvoorbeeld bedoeld zijn voor Campo Viejo Tempranillo, terwijl een ander perceel richting Reserva gaat.
Tijdens de oogst begint vervolgens een gigantische logistieke puzzel. Duizenden percelen moeten op het juiste moment binnenkomen en over de juiste tanks worden verdeeld. Druiven uit verschillende percelen kunnen daarbij samen in een tank belanden wanneer kwaliteit en beoogde wijnstijl bij elkaar passen.
De Campo Viejo winery werd in 2001 gebouwd.
Duurzaamheid was toen volgens Nacho nog lang niet zo’n populair woord als nu, maar het speelde wel een belangrijke rol in het ontwerp. De winery is zo ingericht dat zoveel mogelijk gebruik wordt gemaakt van zwaartekracht. Druiven komen aan de ene kant binnen en tijdens het proces probeert men onnodig pompen en verplaatsen zoveel mogelijk te beperken. Dat bespaart energie, maar er is nog een reden. Wijn is hier, zoals Nacho het zelf noemt, “the most beloved thing we have”. Daar wil je dus niet nodeloos mee slepen. Alleen is die winery uit 2001 inmiddels behoorlijk hightech geworden.
Iedere fermentatietank heeft een eigen pomp en sensoren. Dichtheid, temperatuur, druk, suikerontwikkeling en andere gegevens kunnen continu worden gevolgd. Niet alleen vanuit een controlekamer. Gewoon vanaf een telefoon of iPad. Een pump-over starten? De temperatuur van een fermentatie van 24 naar 22 graden brengen? Het wijnmakersteam kan op afstand meekijken en ingrijpen. Toch is er één sensor die blijkbaar nog niet vervangen kan worden. Een mond. Tijdens de oogst wordt iedere tank waarin wijn vergist, iedere dag geproefd door het team.
Dat maakt de dagen lang, zegt Nacho. Maar de oogst is voor hem tegelijkertijd de mooiste periode van het jaar. Terwijl we tussen de tanks staan, begrijpen we ook waarom het hier merkbaar warmer is. Fermentatie is een biologisch proces waarbij warmte vrijkomt. Of, in Nacho-taal: de gisten moeten happy zijn. Hier lijken ze het behoorlijk naar hun zin te hebben.
Even later lopen we de barrel room in. En hier wordt “groot” ineens heel tastbaar. Rijen vaten. Daarachter rijden nog meer rijen. En vervolgens vooral: nóg meer vaten. 70.000. Tot vier jaar geleden werd informatie over de vaten nog met krijt op de kop geschreven. Tegenwoordig heeft ieder vat daarom een eigen RFID-chip.
Daarmee wordt niet alleen gevolgd welke wijn erin zit, maar ook waar het vat zich bevindt en welke handelingen ermee worden uitgevoerd. Zelfs de heftrucks zijn onderdeel van het systeem. Ze hebben vier antennes die de chips uitlezen. De kolommen in de ruimte zijn voorzien van QR-codes en iedere keer dat een vat wordt verplaatst, wordt die beweging geregistreerd.
Ook bij reinigen, legen en bijvullen wordt opnieuw gecontroleerd. Pak je als heftruckchauffeur het verkeerde vat, dan blokkeert het systeem de handeling. Misschien heb je een zware avond gehad. Misschien ben je afgeleid. Of misschien ben je gewoon verdrietig omdat Messi gisteren zijn laatste wedstrijd voor Argentinië speelde. Het systeem heeft daar weinig boodschap aan. “No human mistake is possible here.” Met 70.000 vaten slaapt hij daar naar eigen zeggen een stuk beter van.
Ook bij het hout blijkt schaal niet automatisch te betekenen dat alles op één hoop wordt gegooid. Campo Viejo koopt enorme hoeveelheden eikenhout. Het team gaat volgens Nacho jaarlijks naar Frankrijk om het ruwe materiaal zelf te selecteren.
En dan gaat het niet alleen om de keuze Frans of Amerikaans eiken. In Frankrijk wordt zelfs naar het specifieke bos gekeken. Dat hout komt uiteindelijk terecht in die enorme ruimte waar klassieke Rioja zijn tijd krijgt. Onder andere blends van tempranillo, graciano en mazuelo.
En nadat we een ochtend hebben gehoord hoe ingewikkeld het is om duizenden percelen, tanks en tienduizenden vaten op elkaar af te stemmen, krijgen wij drie wijnen voor onze neus. Nu mogen we het zelf proberen.
Tempranillo. Graciano. Mazuelo.
Drie druiven die samen een klassieke Rioja-blend kunnen vormen. Alleen hoeveel van iedere wijn je gebruikt, mogen we zelf bepalen. En dat klinkt een stuk eenvoudiger dan het is.
Een beetje meer van dit. Toch weer wat minder daarvan. Proeven. Nog eens proeven. Terug naar de eerste versie. Die was misschien eigenlijk beter. Het is een leuke oefening, maar vooral een heel effectieve manier om te begrijpen wat een blend doet. Een kleine aanpassing kan het glas ineens compleet anders laten smaken.
Na een ochtend vol sensoren, databases en analyses is het bovendien prettig om te ontdekken dat wijnmaken uiteindelijk óók nog gewoon neerkomt op iets in een glas schenken en bepalen of je het lekker vindt.
Al is onze zelfgemaakte Rioja nog maar nauwelijks klaar of Campo Viejo trekt ons alweer een heel andere kant op. Want wie heeft eigenlijk bepaald dat Rioja altijd keurig uit een traditioneel wijnglas moet komen?
De avond ervoor kregen we daar al een voorproefje van. Op het terras van de winery stonden verschillende Campo Viejo Spritzes klaar. Geen klassieke wijnproeverij met keurige rijtjes glazen, maar ijs, citrus, cola en wijn.
Zo was er de Campo Sangria Spritz, met tempranillo, citrus en lemonade. Of de Campo Calimocho Spritz, een variant op de
Spaanse calimocho waarbij rode wijn met cola wordt gemengd. Daarnaast proefden we een frisse spritz op basis van Campo Viejo Blanco. Voor de traditionele wijnliefhebber misschien even wennen, maar in Spanje is het combineren van wijn met andere ingrediënten helemaal niet zo vreemd.
De volgende dag mochten we tijdens de Spritz Off! zelf aan de slag. Dit keer geen pipetten en druivenrassen, maar ijs, fruit, verschillende ingrediënten en een flinke dosis creativiteit. We werden verdeeld in teams en kregen de opdracht om de allerbeste cocktail op basis van Campo Viejo te maken. Een heuse wedstrijd dus, waarbij smaak, presentatie en originaliteit allemaal meetelden.
En kleine spoiler: ons team ging er met de winst vandoor. Blijkbaar zijn we niet alleen goed in wijn drinken, maar kunnen we er ook nog best een behoorlijke cocktail mee maken.
Het is precies die combinatie die Campo Viejo interessant maakt. Aan de ene kant wordt er uiterst serieus gesproken over bodemleven, fermentatietemperaturen en de herkomst van eikenhout. Aan de andere kant belandt diezelfde wijn zonder problemen met ijs en cola in een glas.
Wijn serieus nemen betekent hier duidelijk niet dat je hem altijd serieus moet drinken.
Misschien wordt het verhaal van Campo Viejo uiteindelijk nog duidelijker buiten de winery. Want na alle uitleg over wijn gaan we ’s avonds Logroño in. Bestemming: Calle Laurel. Hier is het idee niet dat je één restaurant kiest, gaat zitten en daar de hele avond blijft. We trekken van tapasbar naar tapasbar. Een hapje hier, een glas daar, weer naar buiten en door naar de volgende.
Dit is misschien wel het belangrijkste dat Campo Viejo tijdens deze dagen probeert te laten zien: wijn staat hier zelden op zichzelf. Er staat eten naast. Er zitten mensen omheen. Er komt nog een glas. Iemand bestelt nog iets. Je blijft hangen.
In Logroño voelen ze vooral als: we gaan voorlopig nog niet naar huis.
Onze laatste ochtend begint op Mercado San Blas, de lokale markt van Logroño. Tussen de Spaanse hammen, kazen, groenten en andere specialiteiten ontdekken we een volgende klassieker: de gilda.
Een klein pintxohapje op een prikker, traditioneel met een groene peper, ansjovis en olijf. Zout, zuur, een beetje pittig en vooral ontzettend lekker bij een aperitief. We mogen er zelf eentje (en een paar) maken en begrijpen meteen waarom je deze hapjes in zoveel Spaanse bars tegenkomt.
Daarna maken we kennis met misschien wel mijn favoriete Spaanse woord van de hele reis: sobremesa.
Letterlijk verwijst het naar de tijd die je na het eten nog samen aan tafel doorbrengt. De borden zijn leeg, maar niemand staat op. Er wordt verder gepraat, misschien nog iets ingeschonken en voor je het weet is er weer een uur voorbij.
Het is een gewoonte waar we in Nederland best iets van kunnen leren. Hier zijn we vaak alweer bezig met de volgende afspraak zodra de koffie op tafel staat. In Spanje begint het gezellige gedeelte dan soms pas echt.
Na drie dagen Rioja begrijp ik beter waarom Campo Viejo ons niet alleen de wijnmakerij wilde laten zien. Natuurlijk draait het hier om wijn, maar minstens zo interessant is alles wat eromheen gebeurt. Van de duizenden wijngaardpercelen en de indrukwekkende technologie achter de productie tot de aandacht voor gezonde bodems en duurzamere wijnbouw. En van zelf wijn blenden tot cocktails maken met tempranillo. Want waarom zou Rioja niet gewoon met ijs, citrus of zelfs cola in een glas mogen?
Maar misschien draait het uiteindelijk nog wel het meest om de Spaanse manier van leven. Om lokale gerechten die met iedereen aan tafel worden gedeeld, van tapasbar naar tapasbar trekken en vooral niet meteen opstaan zodra het laatste bord leeg is. Wijn is hier geen los onderdeel van de maaltijd, maar hoort bij het hele samenzijn.
Toch blijft vooral die regenachtige ochtend me bij. Waar wij een verpeste wijngaardwandeling zagen, zag de wijnmaker precies wat de druiven na maanden droogte nodig hadden. Het laat mooi zien hoeveel er achter een fles wijn schuilgaat voordat die uiteindelijk bij ons op tafel staat.
We kwamen naar Rioja om wijnen te ontdekken die we eigenlijk al kenden. We vertrokken met een heel ander beeld van wat er allemaal achter dat gele etiket gebeurt. En met één Spaanse gewoonte die ik thuis best wat vaker wil toepassen: als de fles leeg is, betekent dat nog niet dat de tafel moet worden afgeruimd.
